Η συμφιλίωση με το Θεό και με τον εαυτό σου
Σε κάθε μας ανάγκη ο Λόγος του Θεού έχει μια ξεκάθαρη απάντηση και μια αποτελεσματική λύση. Όσοι, λοιπόν, πιστεύουν στο Λόγο του Θεού, αποδέχονται την αλήθεια που διδάσκει ότι:
αυτοεκτίμηση = αυτό που είμαι και γίνομαι + γνώμη Θεού
1. Ανήκεις στο Θεό
Είναι απαραίτητο να αποδεχτείς τον εαυτό σου, ώστε να μη φοβάσαι την απόρριψη των άλλων.
"Μη φοβάσαι, διότι εγώ σε λύτρωσα, σε κάλεσα με το όνομά σου. Δικός μου είσαι". Ησαΐας 43:1β
"Δεν είστε, λοιπόν, πια ξένοι και χωρίς δικαιώματα, αλλά ανήκετε στο λαό του Θεού, στην οικογένεια του Θεού." Εφεσίους 2:19
Ας θυμόμαστε ότι:
Στην οικογένεια του Θεού δεν υπάρχουν μικροί άνθρωποι, ούτε μικρές θέσεις
Για να αποδεχτείς τον εαυτό σου, δηλαδή να έχεις ειρήνη μέσα σου, χρειάζεται να συμφιλιωθείς με το Θεό. Με άλλα λόγια, να πιστέψεις στο Λόγο Του σχετικά με ό,τι λέει για σένα, και να τον εφαρμόσεις στη ζωή σου.
2. Έχεις αξία όπως είσαι
Σκέψου λιγάκι ποιος/ποια ήσουνα και ποιος/ποια είσαι τώρα...
"Έτσι έγινε και μ εσάς. ʼλλοτε ήσαστε αποξενωμένοι από το Θεό κι είχατε απέναντι του εχθρικές διαθέσεις, όπως έδειχναν τα πονηρά σας έργα. Αλλά τώρα ο Χριστός, πεθαίνοντας ως άνθρωπος, σας συμφιλίωσε με το Θεό για να σας παρουσιάσει μπροστά του την ώρα της κρίσης άγιους, αψεγάδιαστους κι ακατηγόρητους" Κολοσσαείς 1:21-22
3. Έχεις λαμπρό παρόν και ένδοξο μέλλον
Δώσε έμφαση όχι στις ικανότητές σου και στο τι μπορείς να κάνεις, αλλά στο ποιος/ποια είσαι και ποιος/ποια γίνεσαι...
"Έτσι κι εσείς ακούσατε το λόγο της αλήθειας, το χαρμόσυνο μήνυμα που σας φέρνει τη σωτήρια. Κι αφού πιστέψατε στο Χριστό, σας σφράγισε ο Θεός με το ʼγιο Πνεύμα που είχε υποσχεθεί. Κι είναι το Πνεύμα εγγύηση για την κληρονομιά μας, για το μελλούμενο λυτρωμό μας. Έτσι θα υμνείται και θα δοξάζεται το μεγαλείο του Θεού." Εφεσίους 1:13-14
"Δεν είμαστε αυτό που πρέπει να είμαστε και δεν είμαστε αυτό που θέλουμε να γίνουμε και δεν είμαστε αυτό που θα γίνουμε, αλλά δόξα στο Θεό, που δεν είμαστε αυτό που ήμαστε."
4. Έχεις μια τέλεια αποδοχή και μια ανεξάντλητη πηγή
Ο Θεός δε στηρίζει την αποδοχή Του για σένα πάνω στη συμπεριφορά σου, αλλά στην αγάπη Του που συγχωρεί, αποδέχεται και αναπτύσσει την αξία σου.
"Και αν ο πατέρας και η μητέρα μου με εγκαταλείψουν, ο Κύριος θα με δεχθεί" Ψαλμός 27:10
"Διότι τα όρη θα μετατοπισθούν και οι λόφοι θα μετακινηθούν, το έλεός μου όμως δεν θα εκλείψει από σένα ούτε η διαθήκη της ειρήνης μου θα μετακινηθεί λέει ο Κύριος που σε ελεεί" Ησαΐας 54:10
Ενώ βαδίζουμε καθημερινά πατώντας πάνω στο Λόγο του Θεού σχετικά με την αυτοεκτίμηση μας, δε θα πέσουμε ούτε στην παγίδα της υπερηφάνειας και του ναρκισσισμού, ούτε και στα δεσμά της ηττοπάθειας και της μιζέριας, που δυστυχώς ταλαιπωρούν τόσους σήμερα.
Δευτέρα 8 Δεκεμβρίου 2008
Φόβος της απόρριψης .೧.
Το μεγάλο ψέμα
Πολλοί πιστεύουν στο ψέμα του εχθρού ότι είναι απαραίτητο κάποια συγκεκριμένα πρόσωπα να με αποδέχονται για να τα έχω καλά με τον εαυτό μου, δηλαδή να με αποδέχονται για να αισθάνομαι ότι αξίζω. Αυτό το "πιστεύω" μας οδηγεί στο φόβο της απόρριψης με όλες τις συνέπειές της. Έτσι, επειδή φοβόμαστε την απόρριψη και τη μοναξιά, επιτρέπουμε στην πίεση της παρέας να μας κατευθύνει σε σημεία που δε θέλουμε και σε πράξεις που δε συμφωνούμε, ώστε να κερδίσουμε την αποδοχή των άλλων. Όσοι έχουν πιστέψει στο μεγάλο ψέμα, νομίζουν ότι:
αυτοεκτίμηση = απόδοση + γνώμη των άλλων
Το ψέμα αυτό λέει:
"Είναι απαραίτητο να με αποδέχονται κάποια συγκεκριμένα πρόσωπα για να τα πάω καλά με τον εαυτό μου."
Αυτή η λανθασμένη αντίληψη οδηγεί σε ένα μεγάλο φόβο για απόρριψη και μας υποχρεώνει να προσαρμόσουμε σχεδόν όλες τις διαθέσεις και τις πράξεις μας ανάλογα με τις προσδοκίες και απαιτήσεις των άλλων. Αλήθεια...
- Πόσο πραγματικά μας επηρεάζουν παρόμοια αισθήματα;
- Πόσο μας κατευθύνουν τέτοιες λανθασμένες σκέψεις;
- Πόσο ζούμε μ' αυτό το μεγάλο ψέμα;
Οι συνέπειες του φόβου της απόρριψης
Βασικά όλοι μας φοβόμαστε την απόρριψη. Δεν υπάρχει άνθρωπος που να του αρέσει να τον απορρίπτουν οι άλλοι. Σαν αποτέλεσμα, συχνά πέφτουμε σε δυο σοβαρά λάθη:
1. Μπορεί να γίνουμε σκληροί και κακοί, βάζοντας σε δράση τους αμυντικούς μας μηχανισμούς, οι οποίοι μας οδηγούν σε αντίδραση επειδή κάποιος μας απορρίπτει.
2. Προσπαθούμε να ικανοποιήσουμε τους άλλους στις απαιτήσεις τους για να μας αποδέχονται.
Ούτε το να γινόμαστε αμυντικοί, αλλά ούτε και το να προσπαθούμε να ικανοποιούμε τους άλλους σε καθετί που θέλουν είναι απάντηση στο πρόβλημά μας. Αυτά είναι απλά προσωρινά "παυσίπονα", που στην ουσία μας εμποδίζουν να λύσουμε τη θηλιά του φόβου μας. Χρειάζεται να απαλλαγούμε από το φόβο της απόρριψης οπωσδήποτε, αλλά με σωστές μεθόδους που στηρίζονται σε βιβλικές αρχές. Κοιτάξτε πού μας οδηγεί αυτός ο φόβος.
Ο φόβος της απόρριψης οδηγεί:
1. στην απομόνωση
2. στην οργή, την απόρριψη άλλων, στην εχθρότητα κατά άλλων
3. στο να μας εκμεταλλεύονται εύκολα
4. στη συνεξάρτηση
5 στο να αποφεύγουμε τους άλλους
6. στο να εξουσιάζουμε τους άλλους
7. στην κατάθλιψη
Πολλοί πιστεύουν στο ψέμα του εχθρού ότι είναι απαραίτητο κάποια συγκεκριμένα πρόσωπα να με αποδέχονται για να τα έχω καλά με τον εαυτό μου, δηλαδή να με αποδέχονται για να αισθάνομαι ότι αξίζω. Αυτό το "πιστεύω" μας οδηγεί στο φόβο της απόρριψης με όλες τις συνέπειές της. Έτσι, επειδή φοβόμαστε την απόρριψη και τη μοναξιά, επιτρέπουμε στην πίεση της παρέας να μας κατευθύνει σε σημεία που δε θέλουμε και σε πράξεις που δε συμφωνούμε, ώστε να κερδίσουμε την αποδοχή των άλλων. Όσοι έχουν πιστέψει στο μεγάλο ψέμα, νομίζουν ότι:
αυτοεκτίμηση = απόδοση + γνώμη των άλλων
Το ψέμα αυτό λέει:
"Είναι απαραίτητο να με αποδέχονται κάποια συγκεκριμένα πρόσωπα για να τα πάω καλά με τον εαυτό μου."
Αυτή η λανθασμένη αντίληψη οδηγεί σε ένα μεγάλο φόβο για απόρριψη και μας υποχρεώνει να προσαρμόσουμε σχεδόν όλες τις διαθέσεις και τις πράξεις μας ανάλογα με τις προσδοκίες και απαιτήσεις των άλλων. Αλήθεια...
- Πόσο πραγματικά μας επηρεάζουν παρόμοια αισθήματα;
- Πόσο μας κατευθύνουν τέτοιες λανθασμένες σκέψεις;
- Πόσο ζούμε μ' αυτό το μεγάλο ψέμα;
Οι συνέπειες του φόβου της απόρριψης
Βασικά όλοι μας φοβόμαστε την απόρριψη. Δεν υπάρχει άνθρωπος που να του αρέσει να τον απορρίπτουν οι άλλοι. Σαν αποτέλεσμα, συχνά πέφτουμε σε δυο σοβαρά λάθη:
1. Μπορεί να γίνουμε σκληροί και κακοί, βάζοντας σε δράση τους αμυντικούς μας μηχανισμούς, οι οποίοι μας οδηγούν σε αντίδραση επειδή κάποιος μας απορρίπτει.
2. Προσπαθούμε να ικανοποιήσουμε τους άλλους στις απαιτήσεις τους για να μας αποδέχονται.
Ούτε το να γινόμαστε αμυντικοί, αλλά ούτε και το να προσπαθούμε να ικανοποιούμε τους άλλους σε καθετί που θέλουν είναι απάντηση στο πρόβλημά μας. Αυτά είναι απλά προσωρινά "παυσίπονα", που στην ουσία μας εμποδίζουν να λύσουμε τη θηλιά του φόβου μας. Χρειάζεται να απαλλαγούμε από το φόβο της απόρριψης οπωσδήποτε, αλλά με σωστές μεθόδους που στηρίζονται σε βιβλικές αρχές. Κοιτάξτε πού μας οδηγεί αυτός ο φόβος.
Ο φόβος της απόρριψης οδηγεί:
1. στην απομόνωση
2. στην οργή, την απόρριψη άλλων, στην εχθρότητα κατά άλλων
3. στο να μας εκμεταλλεύονται εύκολα
4. στη συνεξάρτηση
5 στο να αποφεύγουμε τους άλλους
6. στο να εξουσιάζουμε τους άλλους
7. στην κατάθλιψη
δυο βασικές ανάγκες
Όλοι οι άνθρωποι έχουμε δυο βασικές ανάγκες:
1. να αγαπήσουμε και να αγαπηθούμε
2. να αισθανόμαστε ότι αξίζουμε για τον εαυτό μας και για τους άλλους
Χρειάζεται όμως μεγάλη προσοχή στο σημείο αυτό. Έχουμε το δικαίωμα να επιλέξουμε την πηγή για να δροσίσουμε τη διψασμένη μας καρδιά για κάθε μας ανάγκη. Αλλά δεν έχουμε το δικαίωμα να καθορίσουμε εμείς τα αποτελέσματα της επιλογής μας.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα του ανθρώπου σήμερα είναι ότι πιστεύει σε ένα μεγάλο ψέμα σχετικά με το ποιος είναι σαν προσωπικότητα και με το ποιος του παρέχει αγάπη και αξία. Οι περισσότεροι πιστεύουν ότι ο εαυτός τους ή οι άλλοι θα ικανοποιήσουν τις δυο αυτές βασικές τους ανάγκες. Έτσι, δυστυχώς, καταλήγουν στην απογοήτευση, στην απόρριψη και στην απόγνωση.Πραγματικά, μπορούμε να μειώσουμε την αυτοεκτίμηση μας στηριζόμενοι στον εαυτό μας, η στο πώς μας βλέπουν οι άλλοι. Από την άλλη πλευρά, μπορούμε να δημιουργήσουμε μια υγιή αυτοεκτίμηση πατώντας πάνω στο Λόγο του Θεού, στην αγάπη και στη συγχώρηση του Χριστού
1. να αγαπήσουμε και να αγαπηθούμε
2. να αισθανόμαστε ότι αξίζουμε για τον εαυτό μας και για τους άλλους
Χρειάζεται όμως μεγάλη προσοχή στο σημείο αυτό. Έχουμε το δικαίωμα να επιλέξουμε την πηγή για να δροσίσουμε τη διψασμένη μας καρδιά για κάθε μας ανάγκη. Αλλά δεν έχουμε το δικαίωμα να καθορίσουμε εμείς τα αποτελέσματα της επιλογής μας.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα του ανθρώπου σήμερα είναι ότι πιστεύει σε ένα μεγάλο ψέμα σχετικά με το ποιος είναι σαν προσωπικότητα και με το ποιος του παρέχει αγάπη και αξία. Οι περισσότεροι πιστεύουν ότι ο εαυτός τους ή οι άλλοι θα ικανοποιήσουν τις δυο αυτές βασικές τους ανάγκες. Έτσι, δυστυχώς, καταλήγουν στην απογοήτευση, στην απόρριψη και στην απόγνωση.Πραγματικά, μπορούμε να μειώσουμε την αυτοεκτίμηση μας στηριζόμενοι στον εαυτό μας, η στο πώς μας βλέπουν οι άλλοι. Από την άλλη πλευρά, μπορούμε να δημιουργήσουμε μια υγιή αυτοεκτίμηση πατώντας πάνω στο Λόγο του Θεού, στην αγάπη και στη συγχώρηση του Χριστού
Θεραπεία..
ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΩΝ ΚΑΤΑΘΛΙΠΤΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ
Κατ' αρχήν, θα πρέπει να πούμε ότι οί εφαρμοζόμενες σήμερα θεραπευτικές τεχνικές στην κατάθλιψη έχουν αποδειχτεί αποτελεσματικές σε ικανοποιητικό βαθμό και γενικά ότι η πρόγνωση της κατάθλιψης είναι καλή.
Το φάσμα των θεραπευτικών προσεγγίσεων είναι βέβαια μεγάλο και περιλαμβάνει και σωματικές και ψυχοθεραπευτικές μεθόδους. Αυτό που έχει σημασία είναι και πάλι ότι ο κλινικός θα πρέπει να είναι έτοιμος να χρησιμοποιήσει κατάλληλο συνδυασμό μεθόδων σωματικών και/ή ψυχοθεραπευτικών ανάλογα με τις ανάγκες του ασθενή. Παρακάτω θ' αναφερθούμε στις βασικές θεραπευτικές προσεγγίσεις στην κατάθλιψη.
Θεραπεία επειγουσών καταστάσεων
Το πρώτο μέλημα του κλινικού είναι οί επείγουσες καταστάσεις. Η αυτοκτονία αποτελεί οπωσδήποτε τον μεγαλύτερο κίνδυνο για τα καταθλιπτικά άτομα και γι' αυτό θα πρέπει να εκτιμάται η πιθανότητα αυτοκτονίας σε κάθε άτομο που παρουσιάζει κατάθλιψη. Άλλωστε, τα άτομα με διαταραχές της διάθεσης αποτελούν την κατ' εξοχήν ομάδα πληθυσμού που αυτοκτονεί. Σκέψεις ή απόπειρες αυτοκτονίας μπορεί να είναι φανερές ή συγκαλυμμένες και έμμεσες π.χ. κατάχρηση ψυχοδραστικών ουσιών, επικίνδυνο οδήγημα κτλ.
Στην κατάθλιψη μπορεί να υπάρξει και κίνδυνος ανθρωποκτονίας που δεν πρέπει να διαφύγει της προσοχής. Ο κίνδυνος αυτός συνδέεται κυρίως με ψυχωτική κατάθλιψη - με παραληρητικές ιδέες όπως π.χ. «τα παιδιά θα είναι καλύτερα αν πεθάνουν».
Οξεία ψυχωτική κατάθλιψη όπως και άρνηση λήψης τροφής ή πλήρης ανορεξία με τη συνεπακόλουθη απίσχνανση και εξάντληση επίσης αποτελούν επείγουσες καταστάσεις, που πρέπει να αντιμετωπισθούν με νοσηλεία. Γενικότερα οί ενδείξεις νοσηλείας ενός καταθλιπτικού ασθενή είναι:
• Σοβαρός κίνδυνος αυτοκτονίας
• Σοβαρός κίνδυνος ανθρωποκτονίας
• Απώλεια της ικανότητας για φροντίδα του εαυτού είτε λόγω ακινητοποιητικών συμπτωμάτων είτε λόγω ψυχωτικού τρόπου σκέψης
• Οξείες παθολογικές καταστάσεις επικίνδυνες για τη ζωή του ατόμου που προέρχονται από την κατάθλιψη (π.χ. ανορεξία, αφυδάτωση)
• Συνακόλουθες παθολογικές καταστάσεις (π.χ. σοβαρή καρδιακή νόσος) που απαιτούν ειδική διάγνωση και θεραπεία
Κατ' αρχήν, θα πρέπει να πούμε ότι οί εφαρμοζόμενες σήμερα θεραπευτικές τεχνικές στην κατάθλιψη έχουν αποδειχτεί αποτελεσματικές σε ικανοποιητικό βαθμό και γενικά ότι η πρόγνωση της κατάθλιψης είναι καλή.
Το φάσμα των θεραπευτικών προσεγγίσεων είναι βέβαια μεγάλο και περιλαμβάνει και σωματικές και ψυχοθεραπευτικές μεθόδους. Αυτό που έχει σημασία είναι και πάλι ότι ο κλινικός θα πρέπει να είναι έτοιμος να χρησιμοποιήσει κατάλληλο συνδυασμό μεθόδων σωματικών και/ή ψυχοθεραπευτικών ανάλογα με τις ανάγκες του ασθενή. Παρακάτω θ' αναφερθούμε στις βασικές θεραπευτικές προσεγγίσεις στην κατάθλιψη.
Θεραπεία επειγουσών καταστάσεων
Το πρώτο μέλημα του κλινικού είναι οί επείγουσες καταστάσεις. Η αυτοκτονία αποτελεί οπωσδήποτε τον μεγαλύτερο κίνδυνο για τα καταθλιπτικά άτομα και γι' αυτό θα πρέπει να εκτιμάται η πιθανότητα αυτοκτονίας σε κάθε άτομο που παρουσιάζει κατάθλιψη. Άλλωστε, τα άτομα με διαταραχές της διάθεσης αποτελούν την κατ' εξοχήν ομάδα πληθυσμού που αυτοκτονεί. Σκέψεις ή απόπειρες αυτοκτονίας μπορεί να είναι φανερές ή συγκαλυμμένες και έμμεσες π.χ. κατάχρηση ψυχοδραστικών ουσιών, επικίνδυνο οδήγημα κτλ.
Στην κατάθλιψη μπορεί να υπάρξει και κίνδυνος ανθρωποκτονίας που δεν πρέπει να διαφύγει της προσοχής. Ο κίνδυνος αυτός συνδέεται κυρίως με ψυχωτική κατάθλιψη - με παραληρητικές ιδέες όπως π.χ. «τα παιδιά θα είναι καλύτερα αν πεθάνουν».
Οξεία ψυχωτική κατάθλιψη όπως και άρνηση λήψης τροφής ή πλήρης ανορεξία με τη συνεπακόλουθη απίσχνανση και εξάντληση επίσης αποτελούν επείγουσες καταστάσεις, που πρέπει να αντιμετωπισθούν με νοσηλεία. Γενικότερα οί ενδείξεις νοσηλείας ενός καταθλιπτικού ασθενή είναι:
• Σοβαρός κίνδυνος αυτοκτονίας
• Σοβαρός κίνδυνος ανθρωποκτονίας
• Απώλεια της ικανότητας για φροντίδα του εαυτού είτε λόγω ακινητοποιητικών συμπτωμάτων είτε λόγω ψυχωτικού τρόπου σκέψης
• Οξείες παθολογικές καταστάσεις επικίνδυνες για τη ζωή του ατόμου που προέρχονται από την κατάθλιψη (π.χ. ανορεξία, αφυδάτωση)
• Συνακόλουθες παθολογικές καταστάσεις (π.χ. σοβαρή καρδιακή νόσος) που απαιτούν ειδική διάγνωση και θεραπεία
Αιτιολογία της Διάθεσης.
Αιτιολογία των Διαταραχών της Διάθεσης (Καταθλιπτικών και Διπολικών)
Όπως για τις περισσότερες ψυχικές διαταραχές ή σύνδρομα έτσι και για τις διαταραχές της διάθεσης δεν έχει, φυσικά, απομονωθεί ένας και μοναδικός ή συγκεκριμένος αιτιολογικός παράγοντας. Η έρευνα που έγινε και συνεχίζει να γίνεται απλά προτείνει ένα μεγάλο αριθμό παραγόντων που φαίνεται να συμβάλλουν στην ανάπτυξη διαταραχών της διάθεσης. Οί παράγοντες αυτοί μπορεί να ομαδοποιηθούν σε γενετικούς, σε ψυχοκοινωνικούς και σε νευροβιολογικούς. Και, καθώς το οικογενειακό ιστορικό ασθενών με μονοπολική ή διπολική διαταραχή μας δείχνει ότι οί συγγενείς τους έχουν αυξημένη συχνότητα της αντίστοιχης διαταραχής, αλλά και σχετικά αυξημένη συχνότητα της άλλης, καθώς οί έρευνες των νευροδιαβιβαστών δείχνουν ότι υπάρχουν ανάλογες διαταραχές νευροδιαβίβασης π.χ. στην κατάθλιψη και στους μονοπολικούς και στους διπολικούς ασθενείς κ.ο.κ., αποφασίσαμε να αναφερθούμε στην αιτιολογία των διαταραχών της διάθεσης -μονοπολικών και διπολικών - μαζί.
ΚΑΤΑΘΛΙΠΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ
Ύστερα από την έντονη ενασχόληση με το άγχος κατά το πρώτο μισό αυτού του αιώνα, στο δεύτερο μισό του η έντονη ενασχόληση είναι με την κατάθλιψη (ίσως από την απογοήτευση που συσσώρευσε ο πρώτος μισός;). Ιδιαίτερα στην ιατρική, η κατάθλιψη με την ποικιλία των συμπτωμάτων της φαίνεται να είναι πανταχού παρούσα, γι' αυτό και οί γιατροί αλλά και οί συγγενείς προς αυτούς επιστήμονες πρέπει να μπορούν να αναγνωρίζουν τα συμπτώματα της. Σημειώνουμε από την αρχή, ότι σε ένα καταθλιπτικό ασθενή μπορεί να μην είναι η καταθλιπτική διάθεση πάντα εμφανής ή ακόμα και παρούσα (μολονότι φυσικά είναι η πιο συχνή εμπειρία) και άλλα συμπτώματα, π.χ. από το αυτόνομο νευρικό σύστημα, τη σκέψη κτλ. να μας οδηγήσουν στην διάγνωση και αποτελεσματική θεραπεία. Ποια είναι λοιπόν τα συμπτώματα της κατάθλιψης;
Όπως για τις περισσότερες ψυχικές διαταραχές ή σύνδρομα έτσι και για τις διαταραχές της διάθεσης δεν έχει, φυσικά, απομονωθεί ένας και μοναδικός ή συγκεκριμένος αιτιολογικός παράγοντας. Η έρευνα που έγινε και συνεχίζει να γίνεται απλά προτείνει ένα μεγάλο αριθμό παραγόντων που φαίνεται να συμβάλλουν στην ανάπτυξη διαταραχών της διάθεσης. Οί παράγοντες αυτοί μπορεί να ομαδοποιηθούν σε γενετικούς, σε ψυχοκοινωνικούς και σε νευροβιολογικούς. Και, καθώς το οικογενειακό ιστορικό ασθενών με μονοπολική ή διπολική διαταραχή μας δείχνει ότι οί συγγενείς τους έχουν αυξημένη συχνότητα της αντίστοιχης διαταραχής, αλλά και σχετικά αυξημένη συχνότητα της άλλης, καθώς οί έρευνες των νευροδιαβιβαστών δείχνουν ότι υπάρχουν ανάλογες διαταραχές νευροδιαβίβασης π.χ. στην κατάθλιψη και στους μονοπολικούς και στους διπολικούς ασθενείς κ.ο.κ., αποφασίσαμε να αναφερθούμε στην αιτιολογία των διαταραχών της διάθεσης -μονοπολικών και διπολικών - μαζί.
ΚΑΤΑΘΛΙΠΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ
Ύστερα από την έντονη ενασχόληση με το άγχος κατά το πρώτο μισό αυτού του αιώνα, στο δεύτερο μισό του η έντονη ενασχόληση είναι με την κατάθλιψη (ίσως από την απογοήτευση που συσσώρευσε ο πρώτος μισός;). Ιδιαίτερα στην ιατρική, η κατάθλιψη με την ποικιλία των συμπτωμάτων της φαίνεται να είναι πανταχού παρούσα, γι' αυτό και οί γιατροί αλλά και οί συγγενείς προς αυτούς επιστήμονες πρέπει να μπορούν να αναγνωρίζουν τα συμπτώματα της. Σημειώνουμε από την αρχή, ότι σε ένα καταθλιπτικό ασθενή μπορεί να μην είναι η καταθλιπτική διάθεση πάντα εμφανής ή ακόμα και παρούσα (μολονότι φυσικά είναι η πιο συχνή εμπειρία) και άλλα συμπτώματα, π.χ. από το αυτόνομο νευρικό σύστημα, τη σκέψη κτλ. να μας οδηγήσουν στην διάγνωση και αποτελεσματική θεραπεία. Ποια είναι λοιπόν τα συμπτώματα της κατάθλιψης;
Συμπτώματα
Συναίσθημα
Καταθλιπτική διάθεση
Το άτομο που βρίσκεται σε καταθλιπτική διαταραχή συνήθως περιγράφει τη διάθεση του σαν καταθλιπτική, λέγοντας ότι νιώθει λύπη, θλίψη, απογοήτευση, απελπισία κτλ. Η καταθλιπτική αυτή διάθεση χαρακτηριστικά κυριαρχεί στη ζωή του ατόμου. Συχνά είναι έτσι και τα εύκολα κλάματα. Μπορεί όμως το άτομο να περιγράψει τη διάθεση του και με λόγια όπως «δεν με νοιάζει πια» ή μπορεί ακόμη να μας λέει ότι δεν νιώθει θλίψη. Το τελευταίο είναι ιδιαίτερα συχνό σε παιδιά, που όμως δείχνουν την κατάθλιψη στο πρόσωπο τους. Όπως, ήδη τονίσαμε, ψάχνουμε και για άλλα συμπτώματα πέρα από την καταθλιπτική διάθεση, σε άτομα που δεν την παρουσιάζουν αλλά πιστεύουμε ότι πάσχουν από κατάθλιψη. Επίσης, όπως στη συνέντευξη με κάποιο σχιζοφρενικό ασθενή που δεν έχει χαρακτηριστικά συμπτώματα η αίσθηση παράξενου στον κλινικό εξεταστή μπορεί να βοηθήσει, έτσι και στην επικοινωνία με καταθλιπτικό ασθενή, ο εξεταστής μπορεί να νιώσει θλίψη, πολλές φορές αφόρητη, ενώ ο ασθενής δεν αναφέρει θλίψη.
Ανηδονία
Απώλεια της ευχαρίστησης (= ανηδονία) σε δραστηριότητες που προηγούμενα ήταν ευχάριστες αποτελεί βασικό σύμπτωμα της κατάθλιψης και χρειάζεται προσοχή γιατί το άτομο μπορεί να μην το έχει συναισθανθεί και να μην παραπονιέται γι' αυτό.
Η οικογένεια του μπορεί όμως να το έχει προσέξει.
Δραστηριότητες που παύουν να είναι ευχάριστες είναι το φαγητό, το σεξ, τα χόμπι, τα σπορ, κοινωνικές και οικογενειακές εκδηλώσεις. Ανάλογη προς την ανηδονία είναι και η απώλεια ενδιαφέροντος σε διάφορες δραστηριότητες (βλ. παρακάτω στην Κινητοποίηση).
Άγχος
Πολλοί καταθλιπτικοί ασθενείς νιώθουν άγχος με μορφή εσωτερικής δυσφορίας, φόβου, αισθήματος επικειμένου κινδύνου, ευερεθιστότητας ή ακόμη και προσβολών πανικού με συνοδά φυτικά συμπτώματα όπως ιδρώτες, αίσθημα παλμών, ταχυκαρδία κτλ. Η συνύπαρξη άγχους και κατάθλιψης μπορεί να κάνει δύσκολη τη διάκριση ποιο από τα δύο αποτελεί τη βασική διαταραχή.
Φυτικό (Αυτόνομο) Νευρικό Σύστημα
Συχνή είναι η παρουσία συμπτωμάτων από το φυτικό νευρικό σύστημα. Η αναγνώριση τους είναι σημαντική τόσο για τη διάγνωση, όσο και για τη θεραπεία της κατάθλιψης.
Διαταραχή τον ύπνου
Οί περισσότεροι καταθλιπτικοί ασθενείς παρουσιάζουν κάποιας μορφής διαταραχή του ύπνου, συνήθως αϋπνία, μερικές φορές και υπερυπνία (ιδιαίτερα παιδιά, νεαρά άτομα και ασθενείς με Διπολική Διαταραχή). Η αϋπνία μπορεί να συνίσταται σε δυσκολία του ατόμου να κοιμηθεί (αρχική αϋπνία), σε αφύπνιση στη διάρκεια της νύχτας και δυσκολία να ξανακοιμηθεί (μέση αϋπνία) και σε αφύπνιση νωρίς το πρωί (τελική αϋπνία), που είναι ιδιαίτερα συχνή και ενοχλητική καθώς το άτομο ξυπνά στις τέσσερις, πέντε ή έξι το πρωί και δεν μπορεί να ξανακοιμηθεί.
Διαταραχή της όρεξης
Πολλοί καταθλιπτικοί ασθενείς παρουσιάζουν ανορεξία που συνοδεύεται ή όχι από απώλεια βάρους. Η απώλεια βάρους μπορεί να είναι μικρή, μεγάλη ή και απειλητική για τη ζωή. Λιγότερο συχνή είναι η αύξηση της όρεξης, που μπορεί να οδηγήσει και σε πρόσληψη σημαντικού βάρους - ιδιαίτερα σε νεαρές γυναίκες και σε άτομα με Διπολική Διαταραχή.
Κόπωση, εξάντληση (απώλεια ενέργειας)
Συχνό παράπονο των καταθλιπτικών ασθενών είναι ένα αίσθημα κόπωσης ή εξάντλησης, σαν όλη η ζωτικότητα ή ενέργεια που έχουν μέσα τους να έχει φύγει. Αυτό το αίσθημα, που πολλές φορές είναι ανυπόφορο, μπορεί να παρακολουθεί τις ημερήσιες διακυμάνσεις της συναισθηματικής διάθεσης, οπότε χαρακτηριστικά μπορεί να έχουμε μεγαλύτερη κατάθλιψη και κόπωση-εξάντληση το πρωί και βελτίωση και των δύο καθώς προχωρά η ημέρα.
Ελάττωση της σεξουαλικής διάθεσης (libido)
Συχνή είναι η ελάττωση της libido, που ιδιαίτερα στους άντρες, καθώς μπορεί να εκφράζεται και με διαταραχή της στύσης, τραυματίζει ακόμη περισσότερο την αυτοεκτίμηση τους.
Ψυχοκινητική επιβράδυνση
Πολλοί καταθλιπτικοί ασθενείς παρουσιάζουν επιβράδυνση της σκέψης, του λόγου και των κινήσεων. Έτσι, οί απαντήσεις τους είναι φτωχές ή και μονολεκτικές, ο λόγος γίνεται μονότονος και βραδύς, το βλέμμα είναι απλανές, οί κινήσεις του σώματος αργές και η όλη εικόνα μπορεί να φθάσει να μοιάζει την κατατονία.
Ψυχοκινητική διέγερση
Ορισμένοι καταθλιπτικοί ασθενείς - ιδιαίτερα ηλικιωμένα άτομα - παρουσιάζουν εκνευρισμό, ανησυχία, ένταση ή και διέγερση αντί για επιβράδυνση. Έτσι οί ασθενείς αυτοί βηματίζουν πάνω κάτω, στριφογυρνούν τα χέρια τους, τραβούν τα μαλλιά τους, το δέρμα τους, τα ρούχα τους, παραπονιούνται έντονα ή φωνάζουν.
Κινητοποίηση
Απώλεια του ενδιαφέροντος στις συνηθισμένες δραστηριότητες
Οί καταθλιπτικοί ασθενείς βιώνουν όχι μόνο μια απώλεια της ικανότητας για ευχαρίστηση, αλλά επίσης και μια ελάττωση της κινητοποίησης σ' όλες τις εκφράσεις της ζωής. Εργασία, οικογενειακή ζωή, σπορ κτλ. χάνουν το ενδιαφέρον τους και το άτομο νιώθει ότι δεν έχει την ικανότητα-διάθεση να εκτελέσει συνηθισμένες ασχολίες.
Ανημπόρια, έλλειψη ελπίδας
Χαρακτηριστικά το καταθλιπτικό άτομο νιώθει ανήμπορο να φέρει σε πέρας τις υποχρεώσεις του, ακόμη και απλά καθήκοντα - μέχρι και το πώς να φροντίσει την εμφάνιση του και την υγιεινή του. Επίσης, νιώθει χωρίς ελπίδα για το μέλλον ή για την κατάσταση του.
Σκέψεις ή απόπειρες αυτοκτονίας
Η πιο σοβαρή και επικίνδυνη επιπλοκή των καταθλιπτικών διαταραχών είναι οπωσδήποτε η αυτοκτονία. Η συχνότητα των ολοκληρωμένων αυτοκτονιών είναι μεγάλη. Υπολογίζεται ότι 1% των καταθλιπτικών ασθενών πεθαίνει αυτοκτονώντας μέσα σε 12 μήνες από την έναρξη του καταθλιπτικού επεισοδίου. Σε ασθενείς που υποφέρουν από υποτροπιάζοντα επεισόδια κατάθλιψης το ποσοστό ανεβαίνει στο 15%. Ιδιαίτερα επικίνδυνο είναι το γεγονός ότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος για αυτοκτονία είναι στην περίοδο των 6 έως 9 μηνών που ακολουθεί τη συμπτωματική βελτίωση των ασθενών. Κι αυτό, αν και φαίνεται παράδοξο, οφείλεται κατά πάσα πιθανότητα στο ότι στην περίοδο αυτή ο ασθενής έχει αποκτήσει αρκετή ενεργητικότητα για να ολοκληρώσει ένα σχέδιο αυτοκτονίας, ενώ δεν έχει αλλάξει σημαντικά η θεώρηση της ζωής του, που τη θεωρεί αρκετά αρνητική ώστε να θέλει έντονα να αυτοκτονήσει.
Σκέψη-Αντίληψη
Αισθήματα — σκέψεις ενοχής ή/και αδεξιότητας, χαμηλή αυτοεκτίμηση
Οί καταθλιπτικοί ασθενείς συχνά εκφράζουν αισθήματα και σκέψεις ενοχής για τρέχουσες ή παρελθούσες αποτυχίες ή λάθη. Ο βαθμός αυτοκατηγόριας, όμως, είναι υπερβολικός, που φαίνεται είτε από το ότι τα γεγονότα στα οποία αναφέρεται ο ασθενής είναι μηδαμινά είτε από το ότι ο ασθενής αποδίδει στον εαυτό του περισσότερη ευθύνη απ' ότι του αναλογεί. Επίσης το αίσθημα αναξιότητας, το οποίο παρουσιάζουν πολλοί ασθενείς, κυμαίνεται από αισθήματα ανεπάρκειας μέχρι έντονη αρνητική εκτίμηση της προσωπικής αξίας του ατόμου. Ανάλογα επηρεάζεται και η αυτοεκτίμηση καθώς οί ασθενείς είναι ανίκανοι να εκτιμήσουν ρεαλιστικά την απόδοση τους στις καθημερινές υποχρεώσεις (που είναι όμως και μειωμένη), αλλά και σαν συνέπεια των προηγουμένων. Ενοχή, αναξιότητα, χαμηλή αυτοεκτίμηση, όταν φθάσουν στο σημείο να είναι σε σταθερή και ακλόνητη διάσταση με την πραγματικότητα, αποτελούν πια παραληρητικές ιδέες.
Δυσκολία στη συγκέντρωση
Οί καταθλιπτικοί ασθενείς μπορεί να είναι τόσο έντονα ενασχολημένοι με τις καταθλιπτικές τους σκέψεις που δυσκολεύονται να προσέξουν τι γίνεται γύρω τους. Επίσης, παραπονούνται για «έκπτωση της μνήμης» ή για δυσκολία συγκέντρωσης που φαίνεται στην προσπάθεια τους να διαβάσουν, να δουν τηλεόραση κτλ. Επειδή τα ανοϊκά άτομα ουσιαστικά έχουν δυσκολία με τη μνήμη και τη συγκέντρωση, μερικές φορές είναι δύσκολο να διαφοροδιαγνώσει κανείς την κατάθλιψη από την άνοια στα ηλικιωμένα άτομα.
Οί καταθλιπτικοί ασθενείς παρουσιάζουν επίσης συχνά και επιβράδυνση της σκέψης και αναποφασιστικότητα.
Ψύχωση
Η κατάθλιψη μπορεί να είναι αρκετά βαριά, ώστε να περιλαμβάνει ψυχωτικά συμπτώματα, κυρίως ψευδαισθήσεις και παραληρητικές ιδέες. Το περιεχόμενο αυτών των ψευδαισθήσεων και των παραληρητικών ιδεών συνήθως είναι σύντονο με την κατάθλιψη (ψευδαισθήσεις ή παραληρητικές ιδέες σύμφωνες με τη συναισθηματική διάθεση). Π.χ. το άτομο πιστεύει ότι το καταδιώκουν επειδή είναι αμαρτωλό ή ανεπαρκές ή έχει ακουστικές ψευδαισθήσεις που το κατηγορούν για αμαρτίες ή λάθη του. Μπορεί επίσης να εμφανισθούν μηδενιστικές παραληρητικές ιδέες καταστροφής του κόσμου ή του ατόμου, σωματικές παραληρητικές ιδέες ή ψευδαισθήσεις καρκίνου ή άλλης σοβαρής ασθένειας, παραληρητικές ιδέες φτώχειας.
Λιγότερο συχνά, το περιεχόμενο των ψευδαισθήσεων και των παραληρητικών ιδεών δεν έχει σχέση με την κατάθλιψη (ψευδαισθήσεις ή παραληρητικές ιδέες ασύμφωνες με τη συναισθηματική διάθεση). Π.χ. το άτομο πιστεύει ότι το καταδιώκουν χωρίς να μπορεί να εξηγήσει τον λόγο κτλ.
Σωματικά ενοχλήματα
Εκτός από τα κλασικά συμπτώματα από το αυτόνομο νευρικό σύστημα που αναφέραμε παραπάνω, υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός σωματικών συμπτωμάτων που αποτελούν έκφραση του καταθλιπτικού συνδρόμου. Στην κλινική πράξη, παθολόγοι, γενικοί γιατροί κ.ά. βομβαρδίζονται με τέτοια ενοχλήματα, όπως πονοκέφαλοι, πόνοι στη μέση, μυϊκοί σπασμοί (κράμπες), ναυτία, εμετός, δυσκοιλιότητα, οπισθοστερνικό κάψιμο, δυσκολία στην αναπνοή, υπέρπνοια, πόνος στο στήθος κ.ά. Μεγάλος αριθμός εξετάσεων γίνεται χωρίς λόγο και τελικά ο γιατρός καταλήγει ότι όλα αυτά ήταν «ψυχολογικά». Ο όρος «καλυμμένη κατάθλιψη» έχει χρησιμοποιηθεί για τις περιπτώσεις αυτές. Δεν πρόκειται, όμως, για άλλου είδους κατάθλιψη. Απλά, ο γιατρός πρέπει να σκεφθεί ότι το άτομο με τέτοια συμπτώματα μπορεί να έχει κατάθλιψη, οπότε ρωτώντας για άλλα συμπτώματα κατάθλιψης -εκτός των πόνων κτλ. - οδηγείται στη διάγνωση της.
Διαταραχές της διάθεσης.
Διαταραχές της Διάθεσης
(ή Συναισθηματικές Διαταραχές)
Οί Διαταραχές της Διάθεσης (ή Συναισθηματικές Διαταραχές) είναι μια ομάδα διαταραχών που χαρακτηρίζονται από διαταραχή της συναισθηματικής διάθεσης. Η συναισθηματική διάθεση ή απλά διάθεση (mood) είναι ο καθολικός και σταθερός συναισθηματικός τόνος που βιώνεται εσωτερικά και που σε ακραίες περιπτώσεις μπορεί να επηρεάσει σε πολύ μεγάλο βαθμό όλες κυριολεκτικά τις πλευρές της συμπεριφοράς ενός ατόμου, καθώς και την αντίληψη για τον κόσμο που έχει το άτομο αυτό. Κοινά παραδείγματα συναισθηματικής διάθεσης είναι η κατάθλιψη, η έξαρση, ο θυμός. Διακρίνουμε τη διάθεση ή συναισθηματική διάθεση από το συναίσθημα (a), που αποτελεί την εξωτερική έκφραση της. Και καθώς η εξωτερική έκφραση ενός καταθλιπτικού ή μανιακού ασθενή δεν είναι πάντα καταθλιπτική ή ευφορική, πιο σωστά οί Συναισθηματικές Διαταραχές περιγράφονται σαν Διαταραχές της Διάθεσης,.
Όλοι μας γνωρίζουμε τι θα πει καταθλιπτική ή ευφορική διάθεση. Όλοι μας έχουμε περάσει από περιόδους απογοήτευσης ή ικανοποίησης .που επηρέασαν τη διάθεση μας προς τη μια ή την άλλη πλευρά.
Πώς ξεχωρίζει, λοιπόν, κανείς μια «φυσιολογική» διάθεση από μια «παθολογική»; Οπωσδήποτε, δεν είναι τόσο εύκολο, ούτε τόσο απόλυτο . Παρ' όλα αυτά μπορούμε να πούμε ότι όσο πιο έντονη και παρατεταμένη η συναισθηματική διάθεση της κατάθλιψης ή της έξαρσης, όσο πιο πολλά και έντονα τα φυτικά συμπτώματα - αϋπνία, ανορεξία, απώλεια της ενεργητικότητας, ελάττωση της σεξουαλικής διάθεσης (libido ), ψυχοκινητική επιβράδυνση κτλ., όσο μεγαλύτερη η έκπτωση της επαγγελματικής ή κοινωνικής λειτουργικότητας ή εφόσον υπάρχουν διαταραχή της πραγματικότητας (με ψευδαισθήσεις, παραληρητικές ιδέες κτλ.) ή αυτοκτονικές ή ανθρωποκτονικές τάσεις, τόσο η κατάσταση που πάμε να διαγνώσουμε τείνει προς την παθολογική πλευρά.
(ή Συναισθηματικές Διαταραχές)
Οί Διαταραχές της Διάθεσης (ή Συναισθηματικές Διαταραχές) είναι μια ομάδα διαταραχών που χαρακτηρίζονται από διαταραχή της συναισθηματικής διάθεσης. Η συναισθηματική διάθεση ή απλά διάθεση (mood) είναι ο καθολικός και σταθερός συναισθηματικός τόνος που βιώνεται εσωτερικά και που σε ακραίες περιπτώσεις μπορεί να επηρεάσει σε πολύ μεγάλο βαθμό όλες κυριολεκτικά τις πλευρές της συμπεριφοράς ενός ατόμου, καθώς και την αντίληψη για τον κόσμο που έχει το άτομο αυτό. Κοινά παραδείγματα συναισθηματικής διάθεσης είναι η κατάθλιψη, η έξαρση, ο θυμός. Διακρίνουμε τη διάθεση ή συναισθηματική διάθεση από το συναίσθημα (a), που αποτελεί την εξωτερική έκφραση της. Και καθώς η εξωτερική έκφραση ενός καταθλιπτικού ή μανιακού ασθενή δεν είναι πάντα καταθλιπτική ή ευφορική, πιο σωστά οί Συναισθηματικές Διαταραχές περιγράφονται σαν Διαταραχές της Διάθεσης,.
Όλοι μας γνωρίζουμε τι θα πει καταθλιπτική ή ευφορική διάθεση. Όλοι μας έχουμε περάσει από περιόδους απογοήτευσης ή ικανοποίησης .που επηρέασαν τη διάθεση μας προς τη μια ή την άλλη πλευρά.
Πώς ξεχωρίζει, λοιπόν, κανείς μια «φυσιολογική» διάθεση από μια «παθολογική»; Οπωσδήποτε, δεν είναι τόσο εύκολο, ούτε τόσο απόλυτο . Παρ' όλα αυτά μπορούμε να πούμε ότι όσο πιο έντονη και παρατεταμένη η συναισθηματική διάθεση της κατάθλιψης ή της έξαρσης, όσο πιο πολλά και έντονα τα φυτικά συμπτώματα - αϋπνία, ανορεξία, απώλεια της ενεργητικότητας, ελάττωση της σεξουαλικής διάθεσης (libido ), ψυχοκινητική επιβράδυνση κτλ., όσο μεγαλύτερη η έκπτωση της επαγγελματικής ή κοινωνικής λειτουργικότητας ή εφόσον υπάρχουν διαταραχή της πραγματικότητας (με ψευδαισθήσεις, παραληρητικές ιδέες κτλ.) ή αυτοκτονικές ή ανθρωποκτονικές τάσεις, τόσο η κατάσταση που πάμε να διαγνώσουμε τείνει προς την παθολογική πλευρά.
Αρχή ζωής..

2,4 δισεκ. χρόνια πριν..
Ο ήλιος λειτουργεί σαν αντιδραστήρας
αρμονικότερα τώρα. Η Γη αρχίζει να
γυρίζει πιο αργά. Είναι πια διακριτή η ημέρα από τη νύχτα. Από το ρυθμικό πλέον, φωτισμό, ευνοείται η ζωή.
Από τη λάσπη- και τα απαραίτητα αμινοξέα- δημιουργείται το πρώτο κύτταρο.
Ο ήλιος λειτουργεί σαν αντιδραστήρας
αρμονικότερα τώρα. Η Γη αρχίζει να
γυρίζει πιο αργά. Είναι πια διακριτή η ημέρα από τη νύχτα. Από το ρυθμικό πλέον, φωτισμό, ευνοείται η ζωή.
Από τη λάσπη- και τα απαραίτητα αμινοξέα- δημιουργείται το πρώτο κύτταρο.
Και έχουμε τον ΑΔΑΜ-γήϊνο. Το κύτταρο αυτό διχοτομείται-έτσι γίνεται και
σήμερα κατά τον πολλαπλασιασμό των κυττάρων- και από την πλευρά του
Αδάμ, έχουμε την Εύα- ή την Πανδώρα. Αδάμ και Εύα, είναι αντιπροσωπευτικοί
της Γης και της Σελήνης, που σήμερα τόσο επηρεάζει τις γυναίκες.
Οι ακτινοβολίες του Σύμπαντος είναι η πνοή που εμφύσησε ο Θεός.
Που και με τη λογική αυτή είναι υπαρκτός. Η ζωή στη Γη εξελίσσεται
συνεχώς έτσι όπως την ανακαλύπτει η επιστήμη σήμερα.
Η Γη χρειάζεται 120 ημέρες για μια περιστροφή γύρω από τον ήλιο.Η ημέρα
πρέπει νάχει 72 ώρες. Αλλά κινείται όλο και πιο γρήγορα. Οζον δεν υπάρχει.
σήμερα κατά τον πολλαπλασιασμό των κυττάρων- και από την πλευρά του
Αδάμ, έχουμε την Εύα- ή την Πανδώρα. Αδάμ και Εύα, είναι αντιπροσωπευτικοί
της Γης και της Σελήνης, που σήμερα τόσο επηρεάζει τις γυναίκες.
Οι ακτινοβολίες του Σύμπαντος είναι η πνοή που εμφύσησε ο Θεός.
Που και με τη λογική αυτή είναι υπαρκτός. Η ζωή στη Γη εξελίσσεται
συνεχώς έτσι όπως την ανακαλύπτει η επιστήμη σήμερα.
Η Γη χρειάζεται 120 ημέρες για μια περιστροφή γύρω από τον ήλιο.Η ημέρα
πρέπει νάχει 72 ώρες. Αλλά κινείται όλο και πιο γρήγορα. Οζον δεν υπάρχει.
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)
